نظام الدین نیشابوری یکی از چهره های برجسته از دانشمندان مسلمان می باشد. او در زمان خود از درخشش خاصی برخوردار بود. او جامع علوم بود و در همه رشته های دانش سرآمد معاصرین خود بود. در این مقاله به نام و نسب و مولد و تاریخ ولادت و وفات او پرداخته شد. تالیفات او به اختصار مطرح شد. در ادامه شیعه یا سنی بودن نظام با نگاه اهل تحقیق و طرح دلایل آنان مورد مداقه گرفت. شهرت عمده نظام به کتاب تفسیر قرآن و شرح شافیه و تسلط او بر علوم انسانی و صرف و نحو می باشد.

برخی از پژوهشگران قطب الدین شیرازی را صاحب دستاوردهایی مهم در علم اپتیک یا مناظر دانسته اند. تحقیق حاضر که بر اساس سه کتاب مهم قطب الدین شیرازی در علم هیئت با نام های نهایة الإدراک فی درایة الافلاک و اختیارات مظفری و التحفة الشاهیة انجام شده است، نشان می دهد قطب الدین شیرازی در هیچ بخشی از آثار مذکور به بحث رنگین کمان نپرداخته است. نتیجه این پژوهش همچنین نشان می دهد که با اینکه شیرازی در زمینه ی علم هیئت نظریه های نویی مطرح کرده، امّا در علم مناظر دستاورد مهمّی نداشته است. آنچه در آثار قطب الدین شیرازی در علم مناظر دیده می شود نه تنها نو نیست، بلکه حتی از آثار ابن هیثم و علاء بن سهل نیز عقب تر است.

قطب الدین شیرازی حکیم بزرگ ایرانی، صاحب آثاری گرانقدر است که برخی از آن ها به نظم و نثر و از اعجازهای ادبی و نوشتاری ایرانی و فلسفی است. یکی از آثار او که در ماه های پایانی زندگی اش سروده است، «التحفه السعدیه» است که در پنج مجلد بزرگ است و حدود هزار بیت شعر را در شرح قانون ابن سینا در طب، به نظم درآورده است. کتاب دیگر او در تفسیر قرآن و ده جلد است که درآن از علوم دیگری غیر کتب و سنت سود برده است. بی شک این حکیم گرانقدر، در حد و شان خود شناخته نیست، و این مقاله تنها اجمالی برای آغاز کار و تاکید ابر شناخت این حکیم عالیقدر می باشد. بنابراین مولف سعی کرده است در حد امکان، در این راه قدم بردارد.

قطب الدین شیرازی از منجمان صاحب نظریه در حوزه مدل های غیر بطلمیوسی است. بعد از آن که مدل سیاره ای قطب الدین برای سیارات خارجی، با مطالعاتی در دو کتاب نهایة الإدراک فی درایة الأفلاک و التحفة الشاهیة معرفی شد، مورخان علم متوجه شدند که این مدل در واقع از آن منجم دیگر مکتب مراغه، مؤیدالدین عرضی، است. بنا بر این، مدل سیاره ای قطب الدین برای سیارات خارجی تا به امروز ناشناخته مانده بود. مدل سیاره ای قطب الدین برای سیارات خارجی، در کتاب اختیارات مظفری با وضوح بیشتری عرضه شده، که در این مقاله معرفی می شود. البته این مدل بر خلاف دیگر مدل های غیربطلمیوسی مکتب مراغه، دارای اشکالات رصدی است، چرا که در این مدل، مرکز تدویر در فاصله نسبتا زیادی از مرکز تدویر بطلمیوس در نظر گرفته می شود و در نتیجه فاصله مشاهدات رصدی و مقادیر محاسبه شده قابل چشم پوشی نیست.

کتاب اصول اقلیدس با مقدمه ای شامل تعاریف، اصول موضوعه و علوم متعارفه (بدیهیات) آغاز شده است؛ پنج اصل موضوعه، در علم هندسه، توسط اقلیدس بدون هیچ گونه توضیح و استدلالی ارائه شده است؛ اما با توجه به اهمیت اصول موضوعه که پایه های اساسی برای اثبات قضایای هندسی هستند، بعضی از شارحان و مترجمان کتاب اصول اقلیدس برخی از اصول موضوعه را توضیح و بعضی دیگر را به گونه ای اثبات کرده-اند. قطب الدین شیرازی و حاتم بن فضل نیریزی از جمله مترجمانی هستند که توضیح بعضی از اصول موضوعه و اثبات برخی دیگر را ضروری دانسته ند. مقاله حاضر به مقایسه روش قطب الدین شیرازی و روش توسط فضل بن حاتم نیریزی، یکی از شارحان متقدم کتاب اصول اقلیدس، می-پردازد.

روش سخنوری کاتبی نیشابوری در منظومه یک هزار بیتی «ده باب» چگونه است و مختصات عمده سبکی اثر و نوآوریهای آن کدامند؟ قبل از پاسخ دادن به این پرسش، ابتدا مختصری در مورد زندگی شاعر به همراه معرفی منظومه «ده باب» و ویژگیهای برجسته شعر نیمه اول قرن نهم بیان شده است. پس از ذکر سابقه تحقیق، مختصات سبکی منظومه «ده باب» از سه دیدگاه زبانی، ادبی و فکری بررسی شده است. منظومه ده باب از نظر زبانی مثل اکثر آثار سبک عراقی، بعضی از ویژگیهای سبک خراسانی را دربردارد و از نظر فکری و ادبی نشانه هایی از سبک هندی را در آن میتوان دید. سبک کاتبی در این منظومه حدواسط سبک عراقی و هندی است و ویژگی بسیار متمایز آن التزام به جناس در تمام ابیات منظومه است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

سابقه و هدف: اخلاق پزشکی مقوله ای است که موضوع آن بررسی مجموعه ی آداب و رفتاری است که صاحبان مشاغل پزشکی باید رعایت کنند. پیشرفت دانش پزشکی و روش های نوین تحقیقات زیست شناختی، تعارضات اخلاقی مختلفی را به وجود آورده که ضرورت توجه به اخلاق پزشکی را ایجاب کرده است. اخلاق پزشکی در ایران و تمدن اسلامی سابقه ی دیرینه ای دارد. در دوران تمدن اسلامی، زکریای رازی و قطب الدین شیرازی، دو تن از دانشمندان بزرگ جهان اسلام، به مباحث مهمی در مورد اخلاق پزشکی اشاره کردند. هدف از این تحقیق بررسی مبانی اخلاق پزشکی رازی و قطب الدین شیرازی است. مواد و روش ها: روش تحقیق در این پژوهش از نوع توصیفی تحلیلی مبتنی بر گردآوری اطلاعات به شیوه ی کتابخانه ای است. یافته ها: به طور کلی، رازی به عقلگرا و قطب الدین شیرازی به شریعت گرا و خدامحور بودن شهرت داشته اند. در مبحث اخلاق پزشکی، رازی به مباحث ارتباط پزشک و بیمار، ارتباط بین بیمار و پزشک، صلاحیت علمی و عملی پزشک، رازداری پزشک و اعتقادات بیمار توجه کرده و قطب الدین شیرازی بایسته های اخلاقی طبیب را در ده اصل بیان کرده است. استنتاج: بررسی دیدگاه های رازی و علامه قطب الدین شیرازی در زمینه ی اخلاق پزشکی از منظر طب سنتی ایران نشان‎دهنده ی این است که رازی و قطب الدین شیرازی همانند بسیاری از پزشکان مقیّد به اصول اخلاقی در رابطه ی بین پزشک و بیمار، رعایت اصول اخلاقی را از ملزومات حرفه ای می دانسته اند و در حیطه های مختلفی مانند صلاحیت های رفتاری وهمچنین مسائل تخصصی درمانی به مسئله ی اخلاق پزشکی توجه داشته اند

در دوره بابریان/تیموریان هند، شمار زیادی از ایرانیان به هند مهاجرت کردند و تعدادی از آنها در مشاغل مهم حکومتی به کار گرفته شدند. تمایل برخی از شاهان تیموری به استفاده از توان مهاجران ایرانی برای تثبیت حکومت و دفع مخالفان و نیز اداره امور اداری و نظامی، موجب استخدام آنها در دربار و دیوان شد. این مقاله به اقدامات و فعالیت های یکی از این مهاجران ایرانی یعنی سید شهاب الدین احمد نیشابوری در دربار بابریان پرداخته است. عنایت اکبرشاه به شهاب الدین و حمایت برخی از شخصیت های متنفذ دربار چون مادر ایرانی شاه، از جمله عوامل نفوذ و رشد وی بود. به علاوه عواملی چون منفعت طلبی شهاب الدین و رقابت آشکار و نهان عناصر غیرایرانی خاصه جغتائیان/تورانیان با ایرانیان در تصاحب مشاغل حکومت بابریان و نیز برخی اختلافات و رقابت های داخلی بین ایرانیان مهاجر، موجب اشتغال دراز مدت وی در مناصب و مشاغل حکومتی بود.